Пряслица Юго-Восточной Прибалтики (по материалам культур Калининградского полуострова I-VIII вв.)
Автор: Хомякова О. А.
Журнал: Краткие сообщения Института археологии @ksia-iaran
Рубрика: Средневековые древности
Статья в выпуске: 267, 2022 года.
Бесплатный доступ
Пряслица самбийско-натангийской культуры I-V вв. и раннесредневековой культуры пруссов VI-VIII вв. находят в женских погребениях и на поселенческих памятниках. В римское время изделия представлены типами, характерными для соседних центральноевропейских культур, в частности вельбаркской. Часть предметов является импортными. Наиболее ранние пряслица найдены в трупоположениях раннеримского времени, типичным предметом инвентаря они становятся с первой половины - середины II в. Характерные формы изделий существуют на протяжении длительного периода, встречаясь в эпоху Великого переселения народов и в меровингский период. На селищах Калининградского полуострова I тыс. н. э. присутствуют пряслица форм, аналогичных представленным в захоронениях.
Пряслица, типология, юго-восточная балтия, самбийско-натангийская культура, раннесредневековая культура пруссов
Короткий адрес: https://sciup.org/143179099
IDR: 143179099 | DOI: 10.25681/IARAS.0130-2620.267.242-260
Spindle whorls of the Southeastern Baltic region (based on the materials of the Kaliningrad peninsula, 1th-8th centuries)
Spindle whorls of the Sambian-Natangian culture of the 1st-5th centuries and the early medieval culture of the Prussians dating to the 6th-8th centuries are found in female graves and at settlements. During the Roman period these items were represented by the types characteristic for neighboring Central European cultures, in particular, the Wielbark culture. Some items are imported. The earliest spindle whorls have been found in inhumation burials of the Early Roman period, they became a typical item of the funerary assemblages starting from the first half - middle of the 2nd century. Characteristic forms of the items existed during a long period, and can be found in the contexts related to the Migration period and the Merovingian dynasty period. The forms of the spindle whorls discovered at the unfortified settlements in the Kaliningrad peninsula dating to the first millennium AD are similar to those found in burials.
Список литературы Пряслица Юго-Восточной Прибалтики (по материалам культур Калининградского полуострова I-VIII вв.)
- Вокруг кольца. Поселения эстиев и пруссов на севере Самбии / Авт.-сост. Н. А. Кренке. М.: ИА РАН, 2021. 284 с.
- Гавритухин И. О., 2007. Ингумации, связанные с культурой оседлого населения, и отдельные находки постгунского времени // Восточная Европа в середине I тысячелетия н. э. / Ред.: И. О. Гавритухин, А. М. Обломский. М.: ИА РАН. С. 30–33. (Раннеславянский мир; вып. 9.)
- Зальцман Э. Б., 2019. Восточная группа приморской культуры. Анализ материалов поселенческих комплексов. Ч. 1. М.: ИА РАН. 688 с. (Материалы спасательных археологических исследований; т. 26.)
- Казанский М. М., Зальцман Э. Б., Скворцов К. Н., 2018. Раннесредневековый могильник Заостровье-1 в Северной Самбии. М.: ИА РАН. 312 с. (Материалы спасательных археологических исследований; т. 22.)
- Калашников Е. А., 2009. Археологические работы на поселении Тимофеевка – Камсвикус в 2003 году // Надровия: историко-краеведческий журнал. Вып. 6. С. 17–22.
- Кулаков В. И., 1990. Древности пруссов VI–XIII вв. М.: Наука. 166 с. (САИ; вып. Г1-9.)
- Кулаков В. И., 1998. Зональный орнамент на сосудах малых форм из могильников Янтарного берега // 20 lat archeologii w Masłomęczu. T. II / Eds.: J. Ilkjaer, A. Kokowski. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu. Р. 91–118.
- Кулаков В. И., 2007. Доллькайм-Коврово. Исследования 1992–2002 гг. Минск: Ин-т истории НАН Беларуси. 335 с.
- Кулаков В. И., 2014. Hünenberg – «Гора Великанов». Могильник III–IV вв. на севере Самбии // Światowit. Supplement series B. Barbaricum. Т. 10 / Ed. B. Kontny et al. Warszawa. P. 199–362.
- Лопатин Н. В., Фурасьев А. Г., 2007. Северные рубежи раннеславянского мира в III–V вв. н. э. М.: ИА РАН. 252 с. (РСМ; вып. 8.)
- Магомедов Б. В., 2015. Керамические пряслица черняховской культуры. Киев: ИА НАНУ. 170 с.
- Мастыкова А. В., Добровольская М. В., Юганов К. Л., 2017. Могильник Шлакалькен-5: о культурно-хронологической преемственности памятников римского времени и эпохи Великого переселения народов в северной части Самбийского полуострова // КСИА. Вып. 246. С. 28–56.
- Обломский А. М., 2007. Лесостепное Подонье // Восточная Европа в середине I тысячелетия н. э. / Ред.: И. О. Гавритухин, А. М. Обломский. М.: ИА РАН. С. 73–132. (РСМ; вып. 9.)
- Острая Лука Дона в древности. Археологический комплекс памятников гуннского времени у с. Ксизово (конец IV–V в.) / Ред. А. М. Обломский. М.: ИА РАН. 2015. 660 с. (РСМ; вып. 16.)
- Радюш О. А., 2010. Отчет об охранных научно-исследовательских археологических работах по теме: Исследования поселений I тыс. н. э. Коврово-2 и Коврово-3 в Зеленоградском районе Калининградской области в 2010 году // Архив ИА РАН. Р-I.
- Скворцов К. Н., 2010. Могильник Митино V–XIV вв. (Калининградская область). Материалы исследований 2008 г. Ч. 1. М.: ИА РАН. 302 с. (Материалы охранных археологических исследований; т. 15.)
- Хомякова О. А., 2018. Отчет об археологических разведках в Черняховском районе Калининградской области в 2018 году // Архив ИА РАН. Р-I.
- Хомякова О. А., 2022. Женский убор самбийско-натангийской культуры I–IV вв. Анализ компонентов и хронология. М.: ИА РАН. 320 с. (Германия – Сарматия. Монографии; вып. 1.)
- Шарова О. А., 2004. Две традиции изготовления пряслиц Верхнего Поднепровья и прилегающих территорий в 1-м тыс. н. э. // Вопросы археологии, истории и культуры Верхнего Поочья. Материалы VI научной конференции. 28 февраля – 3 марта 1995 года. Калуга: Изд-во Н. Ф. Бочкаревой. С. 65–72.
- Banytė-Rowell R., 2014. Gender roles in the prehistoric communities of west Lithuania’s micro-areas between the late Roman Iron age and the Late Migration period: continuity or change? // Lietuvos Archeologija. T. 40. P. 99–138.
- Bitner-Wróblewska A., 2007. Netta. A Balt Cemetery in Northeastern Poland. Warszawa: Pánstwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. 325 p. (Monumenta archaeologica barbarica; t. XII.)
- Bitner-Wróblewska A., Rzeszotarska-Nowakiewicz A., Līga Virse I., Bitner-Wróblewska D., 2011. Archeologiczne dziedzictwo Prus Wschodnich w archiwum Feliksa Jakobsona = Das archäologische Vermächtnis Ostpreußens im Archiv des Felix Jakobson / Ed. T. Nowakiewicz. Warszawa: Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 639 p. (Aestiorum hereditas; t. 2.)
- Bliujienė A., 2013. Romėniškasis ir tautų kraustymosi laikotarpiai / Ed. A. Girininkas. Klaipėda: Klaipėdos Universiteto Leidykla. 750 p. (Lietuvos archeologija; t. III.)
- Blume E., 1912. Die Germanischen Stämme und die Kulturen zwischen Oder und Passagre zur römischen Kaizerzeit. 1. Würzburg: C. Kabitzsch. 212 S.
- Chytrá H., 2011. Přesleny jako součást výbavy hrobů doby římské v Čechách, na Moravě a na jihozápadním Slovensku // Archeologie Barbarů: Hroby a pohřebiště Germánů mezi Labem a Dunajem Sborník příspěvků ze VI. Protohistorické konference Hradec Králové, 6.–9. září 2010 / Ed. E. Droberjar. Olomouc: Univerzita Palackého v Olomouci. S. 389–394.
- Garbsch J., 1965. Die norisch-pannonische Frauentracht im I. und 2. Jahrhundert. München: Beck. 236 p. (Veröffentlichungen der Kommission zur Archäologischen Erforschung des Spätrömischen Raetien; 5) (Münchner Beiträge zur Vor- und Frühgeschichte; 11.)
- Gopkalo O., 2011. Male and femaile dress accessories in the Chernyakhiv culture // Ukrainian Archaeology. P. 65–80.
- Hahuła K., Wołągiewicz R., 2001. Grzybnica. Ein Gräberfeld mit Steinkreisen der Wielbark-Kultur in Pommern. Warzsawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. 184 s. (Monumenta Archaeologica Barbarica; t. VIII.)
- Jaskanis J., 1996. Cecele. Ein Gräberfeld der Wielbark-Kultur in Ostpolen. Warszawa; Kraków: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk: Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. 226 s. (Monumenta Archaeologica Barbarica; t. II.)
- Jaskanis J., 2013. Szwajcaria. Cmentarzysko bałtyjskie kultury sudowskiej w północno-wschodniej Polsce. Warszawa: Stowarzyszenie Naukowe Archeologów Polskich, Oddział w Warszawie. 326 s.
- La Baume W., 1941. Vorgeschichtliche Forschung und Denkmalpflege in Ostpreußen (1939 und 1940) // Nachrichtenblatt fur Deutsche Vorzeit. Bd. 17 / Hrsg.: G. Kossinna, M. Jahn. Leipzig: C. Kabitzsch. S. 82–88.
- Natuniewicz-Sekuła M., Okulicz-Kozaryn J., 2011. Weklice. A cemetery of the Wielbark Culture on the Eastern Margin of Vistula Delta (Excavations 1984–2004). Warszawa: Państwowe Muzeum Archeologiczne w Warszawie. 431 p. (Monumenta Archaeologica Barbarica; t. XVII.)
- Pasztókai-Szeöke J., 2011. «The mother shrinks, the child grows. What is it?» The evidence of spinning implements in funerary context from the Roman province of Pannonia // Mujer y vestimenta: aspectos de la identidad femenina en la Antigüedad / Eds.: A. Giner, M. J. Martinez Garcia, J. Ortiz. Valencia: Universidad de Valencia. P. 125–141.
- Piertzak M., 1997. Pruszcz Gdański. Fundstelle 10. Ein Gräberfeld der Oksywie- und wielbark kultur in Ostpommern. Krakow: Instytut Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk. 268 p. (Monumenta Archaeologica Barbarica; t. IV.)
- Skvorzov K., 2007. Das Gräberfeld der römischen Kaiserzeit von Bol’šoe Isakovo (ehemals Lauth, Kreis Königsberg). Katalog der Funde aus den Grabungen 1998 und 1999 // Offa. Bd. 61/62 (2004/2005). S. 111–219.
- Szymański P., 2005. Mikroregion osadniczy z okresu wpływów rzymskich w rejonie jeziora Salęt na Pojezierzu Mazurskim. Warszawa: Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. 284 p. (Swiatowit. Supplement Series P: Prehistory and Middle Ages; 10.)
- Tautavičius A., 1996. Vidurinis geležies amžius Lietuvoje (V–IX a.). Vilnius: Pilių tyrimų centras «Lietuvos Pilys». 367 p.
- Wołągiewicz R., 1981. Kultura wielbarska problemy interpretacji etnicznej // Problemy kultury wielbarskiej / Ed. T. Malinowski. Słupsk: Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Słupsku. S. 79–106.
- Wołągiewicz R., 1995. Lubowidz. Ein birituelles Gräberfeld der Wielbark-Kultur aus der Zeit vom Ende des 1 Jhs. V. Chr. Bis zum Anfang des 3 Jhs.n. Chr. // Monumenta Archaeologica Barbarica , T. I. Kraków: : Wydawnictwo i Drukarnia Secesja. 124 p.