Антиведовской дискурс в польской печати XVI века

Бесплатный доступ

Статья посвящена исследованию истории развития в книжной печати темы присутствия ведьм на территории Польского королевства и Великого княжества Литовского. Автор анализирует несколько способов апеллирования к теме ведовства в печати. Делается вывод, что тезис о «засилье ведьм» был сформирован в польской печатной полемической литературе XVI в. как составляющая представлений о «современном моральном упадке» и как риторическая модель для обозначения конфессиональных противников. В то же время печать XVII в. использовала этот тезис уже в отношении непосредственно подозреваемых в ведовстве, переформатировав представление о распространенности магических практик для новых целей.

Еще

Полемическая литература, ведьмы, антиведовские памфлеты, печатная культура, старопечатные издания, раннее новое время, польское королевство, великое княжество литовское, речь посполитая

Короткий адрес: https://sciup.org/147247131

IDR: 147247131   |   УДК: 94(438).04   |   DOI: 10.25205/1818-7919-2025-24-1-29-39

Anti-witchcraft discourse in the Polish sixteenth-century printed books

The author examines the historical development of the theme of witches’ presence within the Polish Kingdom and the Grand Duchy of Lithuania in book printing. He analyzes various approaches to the theme of witchcraft in Polish literature, highlighting how the writer’s perspective influenced their depictions. The author concludes that the “witches’ prevalence” thesis emerged in the 16th-century Polish polemical literature as part of a broader narrative of “modern moral decline”, functioning as a rhetorical model for designating confessional opponents. Thus, discussions of witchcraft primarily unfolded within the context of Catholic-Protestant disputes, serving as a vivid allusion among other tools of rhetorical persuasiveness. The features of witchcraft in the polemical tradition are inscribed in the collective image of the “Constitutive Other” as a heretic and a pagan and testify not to the intensification of the campaign against witches in printed materials but rather to the development of confessional disputes. In contrast, 17th-century printing utilized the concept of the “witches’ prevalence” in relation to individuals literally suspected of witchcraft, coinciding with an increase in witch trials. This transformation redefined the understanding of the prevalence of magical practices for new purposes.

Еще

Список литературы Антиведовской дискурс в польской печати XVI века

  • Басов И. М. Репрезентация образа Речи Посполитой в «Библиотеке Польской» К. Ю. Туровского на примере памфлетов XVI-XVII вв. // История. Историки. Источники. 2019. № 2. С. 68-74.
  • Adamczyk J. Czary i magia w praktyce sądów kościelnych na ziemiach polskich w późnym średniowieczu (XV - połowa XVI wieku) // Karolińscy pokutnicy i polskie średniowieczne czarownice. Konfrontacja doktryny chrześcijańskiej z życiem społeczeństwa średniowiecznego. Warszawa, 2007. S. 91-264.
  • Bugaj R. auki tajemne w dawnej Polsce. Wrocław: Zakład arodowy im. Ossolińskich, 1986. 332 s.
  • Eisenstein E. L. The Printing Revolution in Early Modern Europe. 2nd ed. Cambridge: Cambridge Uni. Press, 2005. 384 p.
  • Febvre L., Martin H.-J. The Coming of the Book: The Impact of Printing 1450-1800 / Trans. by D. Gerard. London: NLB, 1976. 378 p.
  • Juda M. Przywileje drukarskie w Polsce. Lublin: Agencja Wydawniczo-Handlowa AD, 1992. 164 s.
  • Kawecka-Gryczowa A. Ariańskie oficyny wydawnicze Rodeckiego i Sternackiego: dzieje i bibliografia. Wrocław: Zakład arodowy im. Ossolińskich, 1974. 368 s.
  • Kiliańczyk-Zięba J. In Search of Lost Fortuna. Reconstructing the Publishing History of the Polish Book of Fortune-Telling // Lost Books: Reconstructing the Print World of Pre-Industrial Europe. Leiden, 2019. P. 120-143. Kotarski E. Wróżki Jana Kochanowskiego // Odrodzenie i Reformacja w Polsce. 1980. T. 25. S. 79-98.
  • Kowalczyk S. Wizerunek wiedźmy w piśmiennictwie staropolskim XVI i XVII wieku. Kraków: Universitas, 2023. 275 s.
  • Kroczak J. «Jeśli mię wieźdźba prawdziwa uwodzi…». Prognostyki i znaki cudowne w polskiej literaturze barokowej. Wrocław: Atut, 2006. 260 s.
  • Leeson P. T., Russ J. W. Witch Trials // The Economic Journal. 2017. No. 128. P. 2066-2105. Monumenta Poloniae Typographica XV et XVI saeculorum / Red. J. Ptaśnik. Leopoll: Sumptibus Instituti Ossoliniani, 1922. Vol. 1. 456 p.
  • Osiński Z. Zabobon, przesąd, diabły, czarownice i wilkołaki w pamiętnikach polskich z XVI i XVII wieku // Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska. Sectio F, Historia. 2003. No. 58. S. 59-72.
  • Ostling M. Imagining Witchcraft in Early Modern Poland. Dr. of Philos. Sci. Diss. Toronto: Uni. Press, 2008. 676 p.
  • Skiełczyński Z. Superekslibrisy z Biblioteki Kapitulnej w Łowiczu // Studia Theologica Varsaviensia. 1990. No. 28/1. S. 243-259.
  • Tafiłowski P. Druki tyczące spraw tajemnych w Polsce XVI-XVII wieku // Z Badań ad Polskimi Księgozbiorem Historycznymi. 2003. T. 21. S. 23-52.
  • Tazbir J. Procesy o czary // Odrodzenie i Reformacja w Polsce. Wrocław, 1978. T. 23. S. 151-177.
  • Tazbir J. Państwo bez stosów. Szkice z dziejów tolerancji w Polsce XVI i XVII wieku. Warszawa: Iskry, 2009. 231 s.
  • Walinski-Kiehl R. Pamphlets, Propaganda and Witch-Hunting in Germany c. 1560 - c. 1630 // Reformation. 2002. № 6 (1). P. 49-74.
  • Wilson K. A. The Politics of Toleration: Dissenters in Great Poland (1587-1648). PhD Thesis. London: School of Slavonic and East European Studies, University College, 2005. 330 p.
  • Wyporska W. Witchcraft in Early Modern Poland, 1500-1800. Basingstoke: Palgrave Macmillan, 2013. 245 p.
  • Załęski S. Jezuici w Polsce. Lwów: Drukarnia Ludowa, 1900. T. 1: Walka z różnowierstwem 1555-1608. 819 s.
  • Zika C. The Appearance of Witchcraft. Print and Visual Culture in Sixteenth-Seventeenth Century Europe. London, New York: Routledge, 2007. 296 p.
Еще