Тележргізушілерді телеарна бейнесін жобалау процесін зерттеу

Кіріспе

Еліміздің бірегей ақпарат көзіне айна-лып отырған телеарналар соның ішінде отан-дық талеарналар жүргізушілеріне ұлттық на-қыштағы заманауи үрдістегі сәнді киім үлгі-лерінің жетіспеуі өзекті болып табылады. Әлемдік нарықтық экономикалық жағдайда бәсекеге қабілетті, ұлттық нақыштағы отан-дық сәнді киім үлгілерін жобалаудағы конс-труктивті-декаративті құрылымдық талдау жүргізудің орны бөлек. Телеарна арқылы әлем ақпарат алады, яғни қай мемлекетте қан- дай жаңалық болып жатқанын осы телеарна-лар арқылы білеміз.

Ұлттық телеарна - бiрiншi ұлттық қа-зақстандық телеарна 1958 жылы негізі қалан-ған. Қазақ теледидарының тарихында жаңа кезең басталды. 1994 жылы 4 сәуірде Қазақс-тан Президентінің жарлығымен "Қазақстан теледидары мен радиосы" республикалық корпорациясы болып құрылды. 2002 жылдан "Қазақстан" ұлттық телеарнасы деп аталды. 1958 жылдан бастап ұлттық телеарна диктор-ларының киім үлгілері классикалық түрде болды. Ақ жейде, қара костюм, қара түсті белдемше [1].

Зерттеу әдісі және нысаны

Зерттеу нысаны дикторға арналған киімді жобалау, сондай-ақ матасы, түсі, қоры-тынды бөлшектер, ою-өрнек, тасымалдана-тын бөлшектер және өлшем бірліктері. Зерт-теу үшін теориялық әдіс қолданылды.

Нәтижелері және оларды талқылау

Қазіргі таңда отандық телеарна саны 48. Отандық арналардың барлық телебағдар- ламаларына зерттеу жұмысы жүргізілді. Олар 1 кестеде көрсетілгендей 10 телебағдарлама-ларға бөлінді: музыкалық, спорттық, рухани, балаларға арналған, таңғы жаңалықтар, кешкі жаңалықтар, ток-шоу, ақпаратты–танымдық, концерттік [2]. Бағдарламаларда дикторлар-дың киім кию үлгісі зерттеліп көру пайызы есептелді. Қорытынды: 100% - 26% кешкі жа-ңалықтар. Жаңалықтарды жүргізетін телеарна жүргізушілерінің киім үлгілері көбінесе қатал стильде классикалық костюмдер, көйлектер.

Кесте 1 - Бағдарламаларды талдау

№	Отандық телеарналардағы телебағдарламалар	Киім кию үлгісі	Бағдарламаларды   көру   жас ерекшеліктері және %
1	Музыкалық	Заманауи, ашық	Жас буын	10%
2	Спорттық	Спорттық стильде	Ер азаматтар	7%
3	Рухани	Жабық	Намазхан адамдар	3%
4	Балаларға арналған	Түрлі-түсті	Жасөспірімдер, балалар	12%
5	Таңғы жаңалақтар	Классикалық костюм, көйлек	Балалардан бастап егде жас аралығы	8%
6	Кешкі жаңалықтар	Классикалық костюм, көйлек	Балалардан бастап егде жас аралығы	26%
8	Ток-шоу	Әр-түрлі	Әр түрлі жастағы	12%
9	Ақпаратты-танымдық	Арнайы ұсынылған сай	Әр түрлі жастағы	13%
10	Концерттік	Көйлек	Азаматшалар	9%

2-суретте көрсетілгендей дикторлардың телеарна бейнесі екіге бөлінді. Толық көрсету және жартылай көрсету, айырмашылығы үс- рып жүргізу. Йық бұйымдар оған: көкірекше, жейде, пиджак, екіншісі костюм оған: бел-демше, шалбар көйлек [3].

тел үстінде немесе жаңалықты орнынан тұ-

Сурет 1 - Дикторлардың экран алдындағы бейнесі

Жылдың 4 мезгілінде отандық телеар-налар яғни «Хабар», «Қазақстан», «31», «КТК» Дикторларының күнделікті киген киім үлгісі зерттеліп, яғни қай айда қандай киім көп киілді және сол бойынша диктор киімінің үлгісі анық-талды. Дикторлар жаңалық жүргізу барысында бір киімді бірнеше рет киетіні байқалды.

Сурет 2 - Пиджак TYрлeрi

3-суретте керсетыгендей тiгiнeн орна-ласқан көрсеткіштер тележүргізушілердің жаз, күз, қыс және көктем мезгілінде киілген пиджак түрлері (қайырма жағалы, жағасыз, тік жағалы,

қима жағалы). Көлденең жатқан көрсеткіштер 4 мезгілде киілген пиджактар саны. Нәтижесінде жылдың төрт мезгілінде қайырма жағалы және тiк жаFалы пиджактар кеп киiлeдi [4].

ішкөйлек жемпір жейде

Сурет 3 - Йыц буйымдар

4-сурeттeгi тiгiнeн орналасцан керсет-кiштeр тележурпзушыердщ жаз, куз, цыс жэне кектем мeзгiлiндe киыген йыц буйымдар-дын тYрлeрi (iшкейлeк, жeмпiр, жейде). Кел-денең жатқан көрсеткіштер 4 мезгілде киілген йыц буйымдардан саны. Н9тижeсi: жаз айын- да iшкейлeк кеп кшлген, сeбeбi куннщ ысты-ғына байланысты, күз, көктем, қыс айларында жейде, сeбeбi куннщ суытуына байланысты. Орта есеппен алғанда ішкөйлек және жейде басым.

көйлек шалбар белдемше

Сурет 4 - Костюм туpi

5-cypeттeгi тiгiнeн жатцан кеpceткiштep тележурпзушшердщ жаз, куз, цыс жэне кек-тем мeзгiлiндe кшлген костюм туpлepi (кей-лeктi, шалбарлы, бeлдeмшeлi). Келденец жат

Сурет 5 - Диктордыц киiм улгici

5-сурет диктордыц киiм улгici . Киiм үлгісі үстіде көрсетілген суреттер, яғни төрт мeзгiлдeгi дикторлар киген киiм н9тижeci ар-қылы сызылды және олар бір киімді бірнеше рет киюiнe байланысты, киiмдi жобалауда та-сымалданудың әртүрлі түрлері қолданылды. Олар: жаFа, цолы, басцаныц eтeгi. Ол эмбе-баптылыцты жоFаpылатyFа, оныц функцио-налды мумкiндepiн кецейтуге жэне кию мер-зімін ұзартуға, сатып алудағы шығындарды азайтуга мумкiндiк бepeдi.

цан кеpceткiштep 4 мезылде кшлген костюм-дердің саны. Нәтижесі жаз айында көйлек, күз, қыс, көктем айларында белдемше көп кшлген.

Қорытынды

Отандық телебағдарламаларға талдау жасалды, тележүргізушілердің төрт мезгілде кшлген киiмiнiц саны, туpлepi бойынша са-раптама жасалды.

Бұйымның әртүрлі түрленуі адамды жалықтырмайды және оның қызмет ету мepзiмi узарады.

Зерттелген жұмыстардың артықшы-лығы:

• -    әртүрлі стилдік шешімдерді қолдана отырып адам әрқашан киімді түрлендіре ала-ды және киім ассортименті кеңейеді;

• -    бұйымның қызмет ету мерзімі ұза-рады;

• -    нарықтағы бәсекелестігі артады;

• -    функционалды процесстер кеңейеді;

• -    өндірісте шығын көлемі азаяды;

• -    ұлттық нақыштағы киім сұранысқа ие болады;

• -    тележүгізушілердің телеарна бейнесі жабаланады.

ӘДЕБИЕТТЕР ТІЗІМІ

• 1.    Ашық энциклопедиясы, ұлттық телеарна (электронды ресурс) – қолжеткізу тәртіптемесі: https://kk.wikipedia.org/wiki/

• 2.    Жерсеріктік Отау ТВ топтама құрамы -Арналар тізімі. (электронды ресурс) – қолжеткізу тәртіптемесі: http://otau.satu.kz/a9627-spisok-kanalov-otau.html

• 3.    Перипечина Г. Экранный образ тележурналиста: методика формирования. -М:. Легпром-бытиздат, 2008.-245с.

• 4.    Беркалиева Г., Нуржасарова М.А. Моделирование и художественное оформление одежды. Глава І «Одежда и костюм». -Астана: Фолиант, 2010. – 248с.

• 5.    Горбачева Л.М. Костюм XX века: От Поля Пуаре до Эммануэля Унгаро. - М.: Изд-во «ГИТИС», 2006. - 120 с.

• 6.    Акилов З.Т. Моделирование одежды на основе принципа трансформации (новые приемы разработки модных форм одежды). – М.: Легпром-бытиздат, 2003. – 200 с.