Sosyal Bilgiler Dersinde Akıllı Tahta Kullanımının Öğrencilerin Girişimcilik Düzeylerine Etkisi

GİRİŞ

Bilim ve teknolojinin hızla geliştiği günümüzde ekonomisi gelişmiş olan ülkelere bakıldığında, ortak noktalarının girişimci yetiştirebilmeleri ve teknolojik imkânlarını kullanarak yeni iş alanları oluşturup diğer ülkeleri etkilemeleridir. Çağı yakalamak ve dinamizm kazanmak için girişimcilik kavramı bu kapsamda dikkat çekmektedir. Nitekim girişimcilik çağımızın temel becerilerinden biri şeklinde ifade edilebilir.

Girişimcilik kavramı önceleri ekonomi alanında kullanılmış ardından Babtiste Say tarafından günümüze yakın anlamında kullanılmaya başlanmıştır (Schoorl, 202). Say'e göre girişimci kavramı; “Bütün üretim faktörlerini bir araya getirerek kıymetli olduğu düşünülen bir malı üreten ve elde edeceği kâr için risk alan kişidir.” Girişim kavramı; günlük yaşamımızda bir işi yapmak için eyleme geçme halini göstermektedir. Girişimci ise bir girişimde bulunmak amacıyla harekete geçen ve eylemde bulunan kişi demektir (Aytaç ve İlhan, 2007). Hisrich ve Peters (2001) girişimciyi; “Emek, hammadde ve diğer varlıkları daha büyük imkan yaratacak şekilde bir araya getiren kişi” olarak ifade etmektedir. Girişimcilik; yeni bilgilerin oluşturularak fırsatların fark edilmesi ya da fırsatların yaratılması sürecini içerir (Korkmaz, 2012).

Sürekli gelişen bilim ve teknoloji ile birlikte girişimcilik kavramı da değişmiştir. Ulaşım ve iletişimde yaşanan gelişimlerin de etkisiyle girişimcilik kavramı, toplumları yeni fırsatlara sürüklemiştir. Girişimcilik, genelde ekonomi ile ilgili gibi görünse de aslında yaşamın tüm boyutlarıyla ilgilidir (Lambing ve Kuehl, 2003). Toplumlar gelişmelerinde önemli bir faktör olan bu girişimciliği eğitim politikalarının içine almış, toplumsal ve ekonomik anlamda gelişmenin temellerini atmışlardır. Özellikle bakıldığında gelişmiş ülkelerde girişimcilik eğitiminin çok erken yaşlarda öğrencilere verildiği görülmektedir (McAdam, 2022). Girişimcilik, “Değer yaratabilmek amacıyla bazı fırsatların araştırıldığı, bu fırsatlardan faydalanmak için farklı kaynakların bir araya getirildiği bir süreç” şeklinde de tanımlanabilir (Özdevecioğlu ve Cingöz, 2009). Risk alan, yenilik oluşturan veya gelişim sağlayan kişi, girişimcidir. Girişimci kişiler fırsat ortaya çıktığında imkânları gözetleyen ve risk alarak hareket eden kişilerdir. Girişimciler; yenilikçidir, farklı düşünür, fikir üretir ve cesaretlidir (Ağca ve Yörük, 2006).

Girişimcilik sosyal bilgiler dersi kapsamında düşünüldüğünde, sosyal bilgilerin etkili vatandaş yetiştirme amacı taşıyan bir ders olmasına bağlı olarak öğrencilere girişimcilik becerisi kazandırmayı amaçladığı söylenebilir. Nitekim sosyal bilgiler; toplumsal sorunlara duyarlı olan, sorunlara yaratıcı çözümler üreten, çevresinin ve dünyanın farkında olan ve aynı zamanda girişimci olan vatandaşlar yetiştirmeyi amaçlamaktadır. Öyle ki sosyal bilgiler dersi öğretim programında öğrencilere kazandırılması hedeflenen becerilerden biri de girişimciliktir. Sosyal bilgiler programında üretim, dağıtım ve tüketim öğrenme alanı içerisinde girişimcilik becerisinin kazandırılması amaçlanmıştır. Sosyal bilgiler dersi öğretim programında girişimcilik becerisine ilişkin yer alan ifadeleri aşağıdaki gibi özetlemek mümkündür (MEB, 2018):

• •    Meslekleri ve çevresindeki iş yerlerini tanıma.

• •    Çevresindeki tanınmış ve başarılı girişimcileri tanıma.

• •    Kişilerin ekonomi içinde, çalışan ve tüketici olarak oynadıkları rolleri keşfetme.

• •    Eğitimin kendi gelecekleri üzerindeki önemli rolünü anlama.

• •    Ekonominin temel kavramlarını edinme.

• •    Girişimciliğin karşı karşıya olduğu zorlukları anlama, yenilikçi fikirler sunma ve ürünler tasarlayabilme.

Bilim ve teknoloji alanındaki gelişmeler eğitimde de bazı değişikleri meydana getirmiş ve öğrenme ortamlarını yeniden şekillendirmeye başlamıştır. Bu değişikliklerden birisi de günümüzde sınıflarımızda kullanmış olduğumuz akıllı tahtalardır. Akıllı tahtalar bilgisayar gücünün ekran ile birleşiminden doğmuş tüm medya türlerinin tek bir araçta toplandığı, görsellik sağlayan ve derslerde öğrenme ve öğretme süreçlerinde zaman kazandıran ve gittikçe yaygınlaşan bir teknolojidir (Halis, 2002). Söz konusu teknoloji sayesinde eğitim kurumları akıllı tahta ile tanışmış ve bu akıllı tahtaların kullanımı, Türkiye’de Fırsatları Artırma ve Teknolojiyi İyileştirme Hareketi (FATİH) projesi kapsamında örgün eğitim kurumlarında yaygınlaşmıştır.

Gelişen teknoloji ile birlikte akıllı tahtaların eğitimde kullanılması; eğitim yöntem ve tekniklerini çeşitlendirmiş, eğitime zenginlik katmıştır (Adıgüzel, Gürbulak ve Sarıçayır, 2011). Öğrenciler açısından bakıldığında eğitimde soyut konuları somutlaştırmış ve EBA gibi platformlar sayesinde öğrenciler içeriklere kolayca erişebilmiştir. Akıllı tahta teknolojileri; eski zamanın araç ve gereçlerinin yerini alan, öğrencilerde anlamlı öğrenmeyi sağlayan ve kalıcılığı arttıran bir materyal olarak düşünülebilir. Günümüzde gelişen teknolojinin eğitime yansıması olan akıllı tahtalar, öğrenciler için dikkat çekici bir materyal olarak hemen hemen tüm sınıflarda bulunmaktadır (Aktay ve Keskin, 2016). Ayrıca akıllı tahtalar derslerde görsellik oluşturduğundan kalıcılığı sağlamada önemli görülmektedir. Öğretmenlerinde yeni yöntemler kullanarak öğrencilerle interaktif şekilde ders işlemesine imkân sağlamaktadır. Akıllı tahta kullanımının sağladığı söz konusu avantajlardan hareketle bu araştırmada sosyal bilgiler dersinde çağımızın önemli bir becerisi olan girişimciliğin, bir başka yenilik olan akıllı tahta ile ilişkisine bakılması amaçlanmaktadır.

Sosyal bilgiler dersinde girişimciliğe yönelik alanyazın incelendiğinde girişimciliği işleyen çok sayıda araştırmanın (Çelik, 2014; İn, 2015; Arslan, 2016; Arcagök, 2016; Armut, 2018; Ateş, 2018; Eroğlu, 2019; Karakuş,2019; Çelik, 2019; Gönülcü, 2019; Budak, 2019; İrge, Yalçın ve Yıldırım, 2020; Şentürk, 2021; Bayram, 2021; Bayram ve Deveci, 2022) yapılmış olduğu saptanmıştır. Söz konusu araştırmaların sosyal bilgiler dersinde farklı yöntem, teknik ve araçlarla öğrencilere girişimcilik kazandırmanın amaçlandığı ve etkili sonuçlara ulaşıldığı görülmüştür. Öte yandan girişimcilik becerisinin akıllı tahta ile ilişkisi üzerine herhangi bir araştırmanın yapılmamış olduğu belirlenmiştir. Bu durumun alanyazın açısından bir boşluk oluşturduğuna karar verilmiştir. Zira sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik becerisi üzerinde nasıl bir etki bıraktığının irdelenmesi etkili sosyal bilgiler eğitiminin tasarlanması açısından yarar sağlayabilir. Bu bakış açısından hareketle bu çalışma gerçekleştirilmiştir. Söz konusu durumun alanyazın açısından bir eksiklik oluşturduğu düşünülmüş ve bu araştırma yapılmıştır. Araştırmanın alanyazındaki ilgili eksikliği gidereceği düşünülmektedir.

AMAÇ

Bu araştırmada sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisinin irdelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda bir hipotez test edilmiş ve bir soru sorulmuştur. Bahsi edilen hipotez ve soru aşağıdaki gibidir:

• •    Hipotez: Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanan öğrencilerin girişimcilik düzeyi ile sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin girişimcilik düzeyi arasında akıllı tahta kullanan öğrenciler lehine anlamlı farklılık vardır.

• •    Soru: Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanan öğrencilerin girişimciliğe ilişkin görüşleri nelerdir?

YÖNTEM

Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik becerisine etkisini irdeleyen bu araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Karma yöntem, bir araştırmada nitel ve nicel verilerin toplanmasını, analiz edilmesini ve yorumlanmasını içermektedir (Leech ve Onwuegbuzie, 2009). Bu araştırmada karma yöntemin kullanılmasının nedeni, araştırma konusunun hem nicel hem de nitel yönden araştırılmak istenmesidir. Bu araştırma Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’nun 01.12.2022 tarih ve 57719 sayılı etik kurul kararı kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Desen

Araştırmada sıralı açımlayıcı karma model kullanılmıştır. Sıralı açımlayıcı model, öncelikli olarak nicel verilerin toplanıp çözümlendiği ve ardından nitel verilerin toplanıp nicel sonuçların derinlikli irdelenmesinde kullanıldığı araştırmalarda kullanılmaktadır (Creswell, 2017). Bu araştırmada sıralı açımlayıcı modelin kullanılmasının nedeni, araştırmada öncelikle nicel verilerin ardından nitel verilerin toplanıp çözümlenmiş olmasıdır.

Çalışma Grubu

Araştırmanın çalışma grubu, akıllı tahta kullanan ve kullanmayan iki ortaokulda öğrenim görmekte olan öğrencilerden oluşturulmuştur. Çalışma grubu oluşturulurken kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Kolay ulaşılabilir örnekleme, zaman ve enerji gibi sınırlılıklardan dolayı araştırmacının en uygun örneklem grubu ile çalışmasına yöneliktir (Büyüköztürk vd., 2017). Bu araştırmada kolay ulaşılabilir örnekleme yönteminin kullanılmasının nedeni, araştırmacının sahip olduğu ekonomik koşullardan dolayı çalışma grubunu görev yaptığı ortaokuldaki ve ulaşabileceği bir başka ortaokuldaki öğrencilerden oluşturmasıdır. Katılımcılar nicel verilerin toplandığı grup ve nitel verilerin toplandığı grup olmak üzere iki gruptan oluşmaktadır. Araştırmanın nicel verilerinin toplandığı katılımcılara dair bilgiler, Tablo 1’de gösterilmiştir:

Tablo 1. Nicel verilerin toplandığı katılımcılara ilişkin bilgiler

Cinsiyet	Akıllı tahta kullanan	Akıllı tahta kullanmayan
Kız	20	26
Erkek	22	24
Toplam	42	50

Tablo 1’de görüldüğü üzere, araştırmanın çalışma grubunda sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanan ve kullanmayan ortaokul öğrencileri yer almaktadır. Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanan grupta 20’si kız, 22’si erkek olmak üzere 42 öğrenci yer alırken; akıllı tahta kullanmayan grupta 26’sı kız, 24’ü erkek olmak üzere 50 öğrenci yer almaktadır. Araştırmada yer alan toplam öğrenci sayısı, 92’dir.

Araştırmanın nitel verilerinin toplandığı grup gönüllülük esasına dayalı olarak oluşturulmuştur. Nitel verilerin toplandığı grupta akıllı tahta kullanan sınıftan beş, kullanmayan sınıftan beş olmak üzere toplam 10 kişi yer almıştır. Katılımcıların isimleri etik kurallar çerçevesinde gizli tutulmuştur. Akıllı tahta kullanan gruptaki öğrenciler X1, X2, X3… şeklinde, akıllı tahta kullanmayan gruptaki öğrenciler Y1, Y2, Y3… şeklinde kodlanarak araştırmada yer almışlardır.

Verilerin Toplanması

Araştırmanın verilerinin toplanmasında, Eroğlu vd. (2020) tarafından geliştirilen ortaokul öğrencilerine yönelik girişimcilik ölçeği (OÖYGÖ) ve öğrencilerin görüşlerini almak amacıyla araştırmacı tarafından tasarlanan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır.

OÖYGÖ’nün Cronbach’s Alpha katsayısı Eroğlu vd. (2020) tarafından .90 olarak bulunmuştur. Ölçeğin bu araştırmada kullanılabilirliğini doğrulamak amacıyla yeniden güvenirlik çalışması yapılmış ve Cronbach’s Alpha katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin güvenirliğinin kontrolünün sonunda Cronbach’s Alpha katsayısı .944 olarak hesaplanmıştır. Cronbach’s Alpha değerinin .81-1 arasında bir değerde çıkması, ölçeğin güvenirliğinin yüksek olduğu sonucunu göstermektedir (Tavakol ve Dennick, 2011). Araştırmanın nitel verilerinin toplanmasında kullanılan yarı yapılandırılmış görüşme formunun tasarlanma sürecinde ise form için üç farklı uzmandan görüş alınmış ve uzman görüşleri kapsamında formdaki soru sayısı fazla bulunarak bazı sorular çıkarılırken, bazı sorular ise katılımcılara uygun hale getirilerek forma son hali verilmiştir. Görüşme formunun son halinde yer alan sorular şöyledir:

• 1.    Sana göre girişimcilik nedir?

• 2.    Kendini girişimci bir birey olarak görüyor musun? Örneklerle açıklar mısın?

• 3.    Sosyal bilgiler derslerinin girişimcilik kazandırma konusuyla ilgili olarak neler düşünüyorsun?

• 4.    Eklemek istediğin bir şey var mı?

Verilerin Çözümlenmesi

Araştırmanın verileri sıralı açımlayıcı modele uygun olarak çözümlenmiştir. Bu kapsamda ilk olarak nicel veriler ardından nitel veriler analiz edilmiş ve veriler arasında ilişki kurulmuştur. Araştırmanın nicel verilerinin çözümlenmesinde hangi testlerin kullanılacağının belirlenmesi için verilerin çarpıklık ve basıklık değerlerine ve normal dağılıp dağılmadıklarına bakılmıştır. Normallik testinde çalışma grubunda yer alan kişi sayısının 35’ten fazla olması nedeniyle (Tabachnick ve Fidell, 2019) Kolmogorov-Smirnov (K-S)testi kullanılmıştır. Söz konusu testlerin sonuçları Tablo 2’de gösterilmiştir:

Tablo 2. Nicel verilerin çarpıklık, basıklık ve Kolmogorov-Smirnov testi sonuçları

Akıllı tahta kullanan				Akıllı tahta kullanmayan
Çarpıklık		Basıklık		Çarpıklık           Basıklık
Çarpıklık	Standart hata	Basıklık Standart hata	K-S	Çarpıklık	Standart Basıklık Standart hata                hata	K-S
.604	.365	.712      .717	.157	-.257	.337      -.073      .662	.200

Tablo 2’deki bilgiler incelendiğinde akıllı tahta kullanan öğrencilerden toplanan verilerin çarpıklık değeri .604; basıklık değeri ise .712 olarak hesaplanmış olup akıllı tahta kullanmayan öğrencilerden toplanan verilerin çarpıklık değeri -.257; basıklık değeri ise -.073 olarak hesaplanmıştır. K-S testi sonucu ise her iki grup için de .200 şeklinde belirlenmiştir. Verilerin çarpıklık ve basıklık değerleri -1.5 ile 1.5 arasında K-S testi sonucu .05’ten büyük çıkmıştır. Ulaşılan sonuçlara bağlı olarak verilerin çözümlenmesinde parametrik testlerden bağımsız örneklemler için t testinin kullanılmasına karar verilmiştir.

Araştırmanın nitel verilerinin çözümlenmesinde ise betimsel analiz yöntemi kullanılmıştır. Betimsel analizde elde edilen veriler önceden belirlenen temalara göre özetlenir ve yorumlanır. Ayrıca betimsel analizde görüşülen ya da gözlenen bireylerin görüşlerine de doğrudan alıntılarla sık sık yer verilir (Yıldırım ve Şimşek, 2011). Nitel verilerin çözümlenmesinde betimsel analizin kullanılmasının sebebi, görüşme formunda yer alan soruların tema olarak kullanılmasıdır.

BULGULAR

Araştırmada sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisi araştırılmıştır. Bu kapsamda katılımcılara OÖYGÖ uygulanmış ve toplanan veriler bağımsız örneklemler için t testi kullanılarak çözümlenmiştir. Ulaşılan bulgular Tablo 3’te gösterilmiştir:

Tablo 3. Bağımsız örneklemler için t testi sonuçları

Grup	n	Χ	ss	sd	t	p	Fark
Akıllı tahta kullanan	42	3,3525	,27087	90	5.389	.00	Akıllı tahta
Akıllı tahta kullanmayan	50	2,8561	,54254				kullanan>
Toplam	92						Akıllı tahta
							kullanmayan

Tablo 3 incelendiğinde, p değerinin .05’ten küçük çıktığı görülmektedir. Bu kapsamda akıllı tahta kullanan ve akıllı tahta kullanmayan sınıfların girişimcilik düzeyi arasında anlamlı bir farklılık olduğu belirlenmiştir. Söz konusu farklılığın akıllı tahta kullanan sınıf lehine olduğu saptanmıştır. Ulaşılan bulgulara bağlı olarak sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik düzeyini yükselttiği söylenebilir.

Araştırmada öğrencilerin girişimcilik ile ilgili görüşlerinin araştırılması amacıyla görüşmeler yapılmıştır. Ulaşılan bulgular doğrudan alıntılarla desteklenerek açıklanmıştır. Ayrıca akıllı tahta kullanan öğrenciler ile kullanmayan öğrencilerin görüşleri karşılaştırılarak yorumlanmıştır. Nitel bulgular, görüşme formunda yer alan üç soru esas alınarak üç tema altında sunulmuştur. Söz konusu temalar Şekil 1’de gösterilmiştir.

Girişimciliğin tanımı

Girişimci birey

Sosyal bilgiler dersinin girşimcilik kazandırmadaki rolü

Öğrenci görüşleri

Şekil 1. Girişimciliğe ilişkin öğrenci görüşleri

Şekil 1’de görüldüğü üzere araştırmanın nitel bulguları; “Girişimciliğin tanımı”, ‘’Girişimci birey’’, “Sosyal bilgiler dersinin girşimcilik kazandırmadaki rolü’’ olmak üzere üç tema altında ele alınmıştır. Sözü edilen temalar başlıklar halinde sunulmuştur.

Girişimciliğin Tanımına İlişkin Bulgular

Görüşmelerde öğrencilere ‘’Sana göre girişimcilik nedir?’’ sorusu yöneltilmiştir. Toplanan verilerden ulaşılan bulgular Şekil 2’de görselleştirilmiştir:

Fırsatları Değerlendirmek

Üretmek

Çalışkan Olmak Faydalı Olmak

Girişimciliğin Tanımı

Risk Almak

Hayal Gücü

Şekil 2. Girişimciliğin tanıma ilişkin bulgular

Şekil 2’de görüldüğü üzere, araştırmaya katılan öğrencilerin girişimciliğin tanımıyla ilgili verdiği cevaplar; üretmek, fırsatları değerlendirmek, çalışkan olmak, faydalı olmak, risk almak ve hayal gücü şeklindedir.

Öğrencilerin verdikleri cevaplar incelendiğinde akıllı tahta kullanan öğrencilerden X1, “Elimizdeki fırsatları değerlendirip yeni fikirler ortaya koymak” diye fikrini belirtirken; X2, “Yeni bir şeyler üretmek” demiştir. X5 ise “Bir fikri ortaya atıp canlılara katkıda bulunmaktır” diyerek girişimciliğin insanlara ve canlılara fayda sağladığından bahsetmiştir. Öğrencilerden X3, “Yeni bir işe girişmek, insanlarla iletişimde bulunmak, zeki olmak, çalışkan olmak” diyerek fikrini belirtmiştir. X4 ise “Fırsatları değerlendirmek, bir şeyler üretmektir” diyerek karşılaşılan fırsatlar konusunda cesaretli olunması gerektiğini belirtmiştir.

Akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin görüşleri incelendiğinde ise girişimciliği farklı şekillerde tanımladıkları görülmüştür. Y5 girişimciliği “Risk almayı seven, hayal gücü yüksek olan.” şeklinde tanımlarken, Y2 benzer şekilde, “Bana göre girişimcilik risk almaktır, yeni icatlar yapmaktır.” diyerek girişimciliği insanlık ve dünya için faydalı yeni icatlar ve yeni buluşlar yapmayla bağdaştırdığını dile getirmiştir. Y1 girişimciliği, “Bir konuda yeni fikirler, yeni düşünceler üretmektir.” şeklinde ifade ederken benzer şekilde Y4 girişimciliği, “Bir konuda yeni düşünceler üretmek” olarak tanımlamamıştır. Y3 ise diğer öğrencilerden farklı olarak, “Riskli yatırımlar yapmaktır, aynı zamanda sabır ister. ” diyerek girişimcilikte risk almanın ve sabırlı olmanın önemine dikkat çekmiştir.

Öğrencilerin “Sana göre girişimcilik nedir?” sorusuna verdikleri yanıtlara bakıldığında akıllı tahta kullanan ve kullanmayan öğrencilerin görüşleri arasında anlamlı bir farklılık olmadığı anlaşılmaktadır. Zira akıllı tahta kullanan ve kullanmayan öğrencilerin birbirlerine yakın cevaplar verdikleri görülmektedir.

Girişimci Bireye İlişkin Bulgular

Görüşmelerde öğrencilere “Kendini girişimci bir birey olarak görüyor musun? Örneklerle açıklar mısın?” sorusu yöneltilmiştir. Toplanan verilerden ulaşılan bulgular Şekil 3’te görselleştirilmiştir:

Şekil 3. Girişimci bireye ilişkin bulgular

Şekil 3’te görüldüğü üzere, araştırmaya katılan öğrencilerin ‘’Kendini girişimci bir birey olarak görüyor musun?’ sorusuna verdikleri cevaplar, girişimci ve girişimci değil alt temaları kapsamında sınıflandırılmıştır. Girişimci alt teması altında toplanan cevaplar; fırsatları değerlendirmek, hayal gücü, faydalı olmak ve risk almak şeklindeyken, girişimci değil alt teması altında risk almamak ve zararlı çıkmaktan korkmak cevapları yer almıştır.

Akıllı tahta kullanan öğrencilerden X1, X2, X4 benzer yanıtlar vererek kendilerini girişimci bireyler olarak görmediklerini belirtmişlerdir. X5 ise “Hayır, bir fikri ortaya atmadan önce zararlı çıkarım diye düşündüğüm için” diyerek girişimci olmadığını belirtmiş aynı zamanda zararlı çıkmaktan korktuğu ve risk alamadığını ifade etmiştir. Akıllı tahta kullanan öğrencilerden X3 ise diğerlerinden farklı olarak, “Evet, aklıma gelen fikirleri elimdeki fırsatlarla değerlendiririm ” diyerek girişimci olduğunu ve fırsatları değerlendirdiğini ifade etmiştir.

Akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin görüşleri incelendiğinde ise Y1, “Ben girişimci olduğumu düşünüyorum, istediğim bir şeyi kendim üretmek isterim ayrıca insanlara bir şeyler üreterek yardımcı olmak isterim” diyerek topluma faydalı olmayı girişimcilik ile bağdaştırmıştır. Y3, “Girişimciyim, risk alarak yeni şeyler üretmeye çalışırım” diyerek görüşünü belirtmiştir. Y5 ise, “Evet, girişimci olduğumu düşünüyorum. Mesela olmayan bir şeyin fabrikasını yaparak zengin olabiliriz” demiştir. Y5’in görüşüne baktığımızda risk alabilecek ve fırsatları değerlendirebilecek bir yapıya sahip olduğu söylenebilir. Y2, “Kendimi girişimci olarak görüyorum. Çünkü her konuya katılmak isterim ve risk almayı severim. Kendime güvenim çoktur” diyerek girişimci bireylerde olabilecek davranışları sergilediğini ve kendine güvendiğini belirtmiştir. Y4 ise, “Evet risk alırım, hayal gücüm hayal edilemez, insanlara faydalı olmak için yeni çözümler ararım.” diyerek hayal gücünü vurgulamış ve topluma faydalı çözümler sunabileceğinden bahsetmiştir.

Öğrencilerden girişimci birey teması kapsamında toplanan verilerden ulaşılan bulgular incelendiğinde, akıllı tahta kullanan ve kullanmayan öğrencilerin görüşleri arasında önemli farklılıklar olduğu görülmektedir. Akıllı tahta kullanan öğrencilerden sadece X3, kendini girişimci olarak görüp eline geçen fırsatları değerlendirebileceğini belirtmiştir. Akıllı tahta kullanan diğer öğrenciler ise kendilerini girişimci olarak görmediklerini ifade etmiştir. Akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin görüşleri incelendiğinde tüm öğrencilerin kendilerini girişimci olarak gördükleri belirlenmiştir. Bu kapsamda araştırmanın nicel ve nitel bulgularının örtüşmediği söylenebilir. Nitekim nicel bulgular, akıllı tahta kullanan öğrencilerin girişimcilik düzeyinin akıllı tahta kullanmayanlara oranla daha yüksek olduğunu gösterirken, girişimci birey teması altında sınıflandırılan nitel bulgular aksini göstermektedir. Bu durumun öğrencilerin kendi özelliklerinin farkında olmamaları, kendilerini keşfedememeleri veya görüşme formundaki sorulara özgüvenli cevaplar vermemelerinden kaynaklandığı düşünülmektedir.

Sosyal Bilgiler Dersinin Girişimcilik Kazandırmadaki Rolüne İlişkin Bulgular

Görüşmelerde öğrencilere “Sosyal bilgiler derslerinin girişimcilik kazandırma konusuyla ilgili olarak neler düşünüyorsun?” sorusu yöneltilmiştir. Toplanan verilerden ulaşılan bulgular Şekil 4’te görselleştirilmiştir:

Şekil 4. Sosyal bilgiler dersinin girişimcilik kazandırmadaki rolüne ilişkin bulgular

Şekil 4’te görüldüğü üzere, araştırmaya katılan öğrencilerin sosyal bilgiler dersinin girişimcilik kazandırmadaki rolüne yönelik görüşleri girişimcilik kazandırır ve girişimcilik kazandırmaz alt temaları altında sınıflandırılmıştır. Girişimcilik kazandırır alt teması kapsamındaki cevaplar; bilgi verme ve kendini geliştirme şeklindeyken, girişimcilik kazandırmaz alt teması kapsam olarak hem alt tema hem de kod olarak kullanılmıştır.

Akıllı tahta kullanan öğrencilerin görüşleri incelendiğinde; X1, X2, X4’ün görüşlerinin birbirleri ile benzer olduğu görülmüş ve öğrencilerin sosyal bilgiler derslerinin girişimcilik becerisi kazandırdığı görüşünde oldukları belirlenmiştir. X1, Sosyal Bilgiler derslerinin girişimcilik becerisi kazandırdığını vurgulamış ve ‘’Yeni fikirler üretmemize katkıda bulunuyor.’’ demiştir. X2 ise, ‘’Sosyal bilgiler derslerinde yeni bilgiler ve fikirler öğreniyorum.’’ diyerek derslerin girişimciliğin gelişmesine katkı sağladığını belirtmiştir. X4 ise, sosyal bilgiler ders kitaplarından örnek vererek ‘’Girişimciliği etkiliyor bunlar.’’ demiştir. X3 ve X5 ise, sosyal bilgiler derslerinin girişimcilik becerisi kazandırmadığını düşündüklerini belirtmişlerdir.

Akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin görüşleri incelendiğinde ise Y2, ‘’Sosyal bilgiler öğrencileri geliştiriyor ve girişimcilik becerisini olumlu yönde etkiliyor.’’ ifadelerini kullanmıştır. Y1, Y5 ve Y4’ün görüşlerinin birbirleri ile benzer olduğu ve sosyal bilgiler dersinin girişimcilik becerisini etkilediği, yeni fikirler sunduğu, insanları etkilediğini düşündükleri belirlenmiştir. Y3 ise, sosyal bilgiler dersinin girişimcilik konusunda öğrencilere bilgi verdiği yönü üzerinde durmuştur.

Araştırmanın nicel bulguları ile nitel bulguları arasındaki tutarsızlık bu temada da devam etmektedir. Sosyal bilgiler dersi ile girişimcilik ilişkisini olumsuz yönde değerlendiren öğrencilerden X3 ve X5’in akıllı tahta kullanan grupta yer alması bu tutarsızlığın göstergesidir. Akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin görüşleri incelendiğinde ise, hepsinin sosyal bilgiler dersinin girişimcilik üzerindeki etkisini olumlu gördükleri belirlenmiştir.

SONUÇ VE TARTIŞMA

Araştırmada teknolojideki gelişmeler ile birlikte eğitim öğretim faaliyetlerinde kullanılmaya başlanan akıllı tahtaların sosyal bilgiler dersinde öğrencilerin girişimcilik düzeyini etkileyip etkilemediği irdelenmiştir. Araştırmada akıllı tahta kullanan ve kullanmayan iki ortaokuldaki 7. sınıf öğrencileri yer almıştır. Araştırmada öğrencilerin girişimcilik becerilerini ölçmek amacıyla Eroğlu vd., (2020) tarafından geliştirilen OÖYGÖ uygulanmış ve öğrencilerle görüşmeler yapılmıştır. Görüşmelerde araştırmacı tarafından geliştirilen yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Araştırmanın verileri bağımsız örneklemler için t testi ve betimsel analiz yöntemiyle çözümlenmiştir.

Araştırma sonunda akıllı tahta kullanan öğrenciler ile kullanmayan öğrencilerin girişimcilik düzeyi ile akıllı tahta kullanmayan öğrencilerin girişimcilik düzeyi arasında akıllı tahta kullanan öğrencilerin lehine anlamlı farklılık olduğu belirlenmiştir. Sosyal bilgiler derslerinde materyal olarak akıllı tahta kullanımı, öğrencilere daha zengin öğrenmeler yaşatacağı ve hayal güçlerini zenginleştireceği için girişimcilik becerisi üzerinde olumlu bir etkisi bulunmaktadır. Yıldızhan (2013) tarafından yapılan araştırmada, akıllı tahtanın akademik başarıyı olumlu yönde etkilediği sonucuna ulaşılmıştır. Balkaş ve Barış’ın (2015) akıllı tahta kullanımının sınıf yönetimine, sınıf içi etkileşime ve öğrenci güdülenmesine etkisini irdeledikleri araştırmada, akıllı tahtanın söz konusu değişkenlere olumlu katkı sağladığı saptanmıştır. Erduran ve Tataroğlu’nun (2009) yaptığı araştırmada da akıllı tahta kullanımının öğrenme ortamı üzerinde olumlu etki yarattığı, öğrencilerin ilgisini artırdığı sonucuna ulaşılmıştır.

Araştırmada öğrencilerin sosyal bilgiler dersini girişimcilik kazandırmada yararlı bir ders olarak gördükleri belirlenmiştir. Bayram ve Deveci (2022), yaptıkları araştırmada benzer sosyal bilgilerin öğrencilere girişimcilik kazandıran bir ders olduğu sonucuna ulaşmışlardır. Benzer biçimde Arcagök (2016) da sosyal bilgiler dersinin öğrencilere girişimcilik kazandırdığını saptamıştır. Budak (2019)

sosyal bilgiler öğretmenleriyle yaptığı araştırmasında öğretmenlerin sosyal bilgiler dersini öğrencilere girişimcilik becerisi kazandıran bir ders olarak gördüklerini belirlemişlerdir.

ÖNERİLER

Araştırmada elde edilen sonuçlara göre bazı öneriler geliştirilmiştir. Söz konusu öneriler aşağıda verilmiştir:

• •    Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisiyle ilgili deneysel araştırmalar yapılabilir.

• •    Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisiyle ilgili daha büyük çalışma gruplarının yer aldığı araştırmalar yapılabilir.

• •    Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisiyle ilgili öğretmen görüşlerine odaklanan araştırmalar yapılabilir.

• •    Sosyal bilgiler dersinde akıllı tahta kullanımının etkileri farklı beceriler kapsamında araştırılabilir.

Etik Metni

Bu makalede dergi yazım kurallarına, yayın ilkelerine, araştırma ve yayın etiği kurallarına, dergi etik kurallarına uyulmuştur. Makale ile ilgili doğabilecek her türlü ihlallerde sorumluluk yazara aittir.

Yazar Katkı Oranı

Yazarın bu makaleye katkı oranı, %100’dür.

Çıkar Çatışması Beyanı

Makale ile ilgili herhangi bir kurum, kuruluş, kişi ile mali çıkar çatışması yoktur.

Etik Onay

Bu araştırma Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu’nun 01.12.2022 tarih ve 57719 sayılı etik kurul kararı kapsamında gerçekleştirilmiştir.

KAYNAKÇA

Arcagök, S. (2016). Dördüncü sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler dersindeki özerklik desteği algılarının motivasyon, girişimcilik ve yaratıcılık ile ilişkisi (Doktora Tezi). Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.

Armut, B. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının girişimcilik düzeylerinin çeşitli değişkenler açısından incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Amasya Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Amasya.

Arslan, M. (2016). İlköğretim sosyal bilgiler dersi müfredatında yer alan girişimcilik ve kariyer bilinci geliştirme becerilerinin öğretmen görüşleri doğrultusunda değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı.

Ateş, Y. (2018). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının sosyal girişimcilik özelliklerinin ve eleştirel düşünme eğilimlerinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Erzincan Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Erzincan.

Bayram, H. (2021). 6. sınıf sosyal bilgiler dersinde probleme dayalı öğrenmenin öğrencilerin girişimcilik düzeyine etkisi (Doktora Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Budak, S. (2019). Yenilenen sosyal bilgiler öğretim programlarında (2018) yer alan girişimcilik becerisinin öğretmen görüşlerine göre değerlendirilmesi (Yüksek Lisans Tezi). Ağrı İbrahim Çeçen Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ağrı.

Büyüköztürk, Ş. (2017). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı. Ankara: Pegem Akademi Yayıncılık.

Creswell, J. W. (2017). Eğitim araştırmaları: nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. İstanbul: Edam.

Çelik, E. (2019). Sosyal bilgiler programında yer alan girişimcilik ve kariyer bilinci kazanımlarına ilişkin öğretmen ve öğrenci görüşleri (Yüksek Lisans Tezi). Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.

Çelik, O. (2014). Sosyal bilgiler ve sınıf öğretmenliği öğretmen adaylarının girişimcilik bilgi ve beceri düzeyleri (Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.

Erduran, A., & Tataroğlu, B. (2009, Mayıs). Eğitimde akıllı tahta kullanımına ilişkin fen ve matematik öğretmen görüşlerinin incelenmesi. 9Th Internatıonal Educatıonal Technology Conference ’da sunulmuş bildiri.

Eroğlu, S. (2019). Ortaokul öğrencilerinin girişimcilik düzeylerinin ve sosyal bilgiler dersinde girişimcilik becerisi kazandırılmasına ilişkin öğretmen görüşlerinin belirlenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Anadolu Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eskişehir.

Gönülcü, K. (2019). Sosyal bilgiler dersinde öğrencilere mini şirketler kurmaları yoluyla girişimcilik becerisinin kazandırılması: Bir eylem araştırması (Yüksek Lisans Tezi). Adnan Menderes Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Aydın.

Halis, İ. (2002). Öğretim teknolojileri ve materyal geliştirme. Ankara: Nobel Yayın Dağıtım.

Hisrich, R. D., & Peters, M. D. (2001). Creativity and the business ıdea. Entrepreneurship. New York: McGraw Hill.

İn, N. (2015). 1968-2012 yılları arasında 4. ve 5. sınıf sosyal bilgiler ders kitaplarında yer alan girişimcilik becerilerinin içerik analizi (Yüksek Lisans Tezi). Gazi Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.

Johnson, R. B., & Onwuegbuzie, A. J. (2004). Mixed methods research: A research paradigm whose time      has      come.       Educational      Researcher,      33 (7),       14–26.

Karakuş, A. (2019). Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının bireysel girişimcilik algıları ile eleştirel düşünme standartları arasındaki ilişkinin incelenmesi (Yüksek Lisans Tezi). Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Niğde.

Korkmaz, O. (2012). Üniversite öğrencilerinin girişimcilik eğilimlerini belirlemeye yönelik bir araştırma: Bülent Ecevit Üniversitesi örneği. Afyon Kocatepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi,     14(2),    2012,    209-226. Retrieved from

Lambing, P. A., & Kuehl, C. R. (2003). Entrepreneurship . New Jersey: Prentice Hall.

Leech, N. L., & Onwuegbuzie, A. J. (2009). A typology of mixed methods research designs. Qual Quant.

McAdam, M. (2022). Women's entrepreneurship. New York: Taylor & Francis.

MEB. (2018). Sosyal bilgiler dersi öğretim programı (İlkokul ve ortaokul 4, 5, 6 ve 7. sınıflar) Retrieved from

Schoorl, E. (2012). Jean-Baptiste Say: Revolutionary, entrepreneur, cconomist. Philadelphia: Routledge.

Şentürk, Y. (2021). Girişimcilik becerisi kazandırmada öğretim materyali geliştirme ve kullanılabilecek öğretim yöntem ve tekniklerini belirleme hakkında sosyal bilgiler öğretmenlerinin görüşleri (Bursa ili örneği) (Doktora Tezi). Bursa Uludag Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Bursa.

Tabachnick, B. G., & Fidell, L. S. (2019). Using multivariate statistics. Chicago: Pearson.

Yıldırım, A., & Şimşek, H. (2011). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. Seçkin Yayıncılık

EXTENDED ABSTRACT

Entrepreneurship can also be defined as “a process in which some opportunities are searched in order to create value and different resources are brought together to benefit from these opportunities” (Özdevecioğlu and Cingöz, 2009). The person who takes risks, innovates or develops is an entrepreneur. Entrepreneurial people are people who look out for opportunities and take risks when opportunities arise. Entrepreneur individual is innovative, thinks differently, produces ideas and is courageous (Ağca and Yörük, 2006).

When entrepreneurship is considered within the scope of social studies course, it can be said that social studies aims to provide students with entrepreneurial skills, depending on the fact that it is a course that aims to raise effective citizens. As a matter of fact, social studies; It aims to raise citizens who are sensitive to social problems, who produce creative solutions to problems, who are aware of their environment and the world, and who are entrepreneurs at the same time. So much so that one of the skills aimed at gaining students in the social studies course curriculum is entrepreneurship (MEB, 2018). In the social studies program, it is aimed to gain entrepreneurship skills within the learning area of production, distribution and consumption (MEB, 2018). Entrepreneurship skills in the "Production, Distribution and Consumption" learning area of the social studies course are expressed with the following sub-skills (MEB, 2018):

• •    Getting to know the professions and workplaces around.

• •    Getting to know the well-known and successful entrepreneurs around.

• •    Exploring the roles people play as workers and consumers in the economy.

• •    Understanding the important role of education in their future.

• •    Acquiring the basic concepts of economics.

• •    Understanding the challenges facing entrepreneurship, presenting innovative ideas and designing products.

The developments in science and technology have brought about some changes in education and started to reshape learning environments. One of these changes is the smart boards that we use in our classrooms today. Smart boards are a technology that is becoming more and more widespread, providing visuality and saving time in learning and teaching processes in lessons, where all media types born from the combination of computer power and screen are gathered in a single tool (Halis, 2002). Thanks to the technology in question, educational institutions became acquainted with smart boards and the use of these smart boards became widespread in formal education institutions within the scope of the Movement to Increase Opportunities and Improve Technology in Türkiye (FATIH). The use of smart boards in education with developing technology; has diversified educational methods and techniques and added richness to education (Adıgüzel, Gürbulak and Sarıçayır, 2011). From the students' point of view, it has embodied abstract subjects in education and thanks to platforms such as EBA, students can easily access the content. Smart board technology can be thought of as a material that replaces old-time tools and equipment, provides students with meaningful learning and increases permanence. Today, smart boards, which are the reflection of the developing technology in education, are available in almost all classrooms as a remarkable material for students (Aktay and Keskin, 2016). In addition, smart boards are seen as important in ensuring permanence as they create visuality in the lessons. It allows teachers to process lessons interactively with students by using new methods. Based on the aforementioned advantages of the use of smart boards, in this study, it is aimed to look at the relationship of entrepreneurship, which is an important skill of our age in social studies course, with the smart board, which is another innovation.