Journal articles - Pravo - teorija i praksa
All articles: 800
The use of a polygraph as the means of collecting evidence in the legislation of Republic of Serbia
Scientific article
A polygraph usage represents a complex set of procedures which include the preparing specially selected questions, measuring psycho-physiological responses to these questions and their complex interpretation aiming indirectly to detect false answers. The device itself cannot detect false answers. It is a tactical forensic tool that is used in pretrial proceedings as a means of elimination or as a guideline for detecting and collecting the other evidence which may serve as a basis of a court decision. In this paper, besides the most important facts about a polygraph, it has been taken a quick look on the questions of a legal resolution of the new Criminal Procedure Code from 2011 and the Police Act from 2005. Basic questions regarding the polygraph test are not fully regulated. The crucial thing is the protection of human rights and freedoms, particularly in terms of ones consent and free will during the interrogation in preliminary investigation proceedings.
Free
Scientific article
The subject of this paper is the analysis of strategic management, with a focus on the impact of innovation and information and communication (IC) resources on a company’s entrepreneurial strategy. The paper analyzes the management of strategic issues, with an emphasis on contingency planning and the establishment of an appropriate management system. The aim of the research is to define and measure the impact of innovation and information resources on the business performance of companies, with particular attention to small and medium-sized enterprises (SMEs) that face various challenges. The research identified a statistically significant positive relationship between the analyzed variables, concluding that innovation, IC equipment, and an entrepreneurial strategic approach are linked to the business performance of companies.
Free
Scientific article
The paper presents one of the activities at the global level and, there is partially analysed its impact on safety factors in the transport of passengers and goods, as well as in the provision of services in this area at the moment. The issue of road safety cannot be viewed isolated from the rapid economic and social development. Significant efforts have been made to improve safety factors, in particular the construction of the road infrastructure. Having all that in mind, it was necessary to pass appropriate regulations, which seems to be done through the adoption of legislation, the implementation of education, the adoption of the standards for vehicle safety, as well as through a technological development.
Free
Theory and practice of flood prevention – A case study of the city of Kraljevo
Scientific article
Increasingly frequent floods, caused by altered climatic conditions, result significant material damage and loss of human life. The floods of May 2014 were the largest recorded in Serbia, affecting the territory of the city of Kraljevo, particularly the settlement of Grdica and the industrial zone of Šeovac. The damages from the floods impacted residential buildings, infrastructure, agriculture, business entities, and public facilities. Similar flood events, in terms of precipitation volumes and river water levels, also affected the Kraljevo area in 2023. Due to the frequent natural disasters impacting various parts of the territory, along with the extensive network of watercourses and intense climate changes, the city of Kraljevo has adopted an integrated approach to disaster risk reduction. The flood risk reduction system is governed by several legal regulations, primarily the Water Law and the Law on Disaster Risk Reduction and Emergency Management. In compliance with these legal obligations, the city has adopted necessary planning documents, established institutional mechanisms, and properly equipped civil protection units. Additionally, continuous investments have been made in constructing new and reconstructing the existing infrastructure. A significant advancement in the city’s risk reduction system is the establishment of a civil protection system and inter-municipal cooperation among cities and municipalities in the West Morava River basin. It is important to measure the impact of investments in flood prevention to assess the justification and effectiveness of the resources used. The activities and measures implemented to reduce flood risk from 2014 to 2023 have shown positive results. This paper presents a comparative analysis of the effects of preventive activities and investments in the disaster risk reduction and emergency management system in the Kraljevo area during the specified period. The concluding considerations indicate that preventive investments in the flood risk reduction system and the construction of resilient and necessary protective infrastructure, lead to reduced damages and losses from floods.
Free
Scientific article
The work outlines the problems in relation to the application of the Article 178 of the Law of Contract. Nowadays, there are countless examples of traffic accidents caused by motor vehicles. Major damage is inflicted to both legal and physical persons in these traffic accidents. In practice, there are certain problems arose in relation to the application of the Article 178 of the Law of Contract. In view of the upcoming Civil Code of Republic of Serbia, we have presented these problems and suggested certain amendments. We believe that the proposed article 193 of the Draft Civil Code of Republic of Serbia has not removed all objections to the Article 178 of the Law of Contract.
Free
Trafficking: The influence and consequences on human rights
Scientific article
Trafficking is one of the greatest international problems. This phenomenon has reached alarming proportions recently. The public was paid attention to it by its quick spreading and adapting itself in different areas in both economically well-developed countries and less developed regions. By defining this social phenomenon in the UN Protocol, which is the most significant international act in this field till now, there is given a good basis for the determination of this phenomenon in national legislatures, which was done in Republic of Serbia in 2003 through the adoption of changes and amendments of the Criminal law act of Republic of Serbia. Trafficking represents a strong violation of human rights so it should also be recognized as the most extreme form of the violation of human rights because even elementary human rights are violated too. The aspect of human rights is getting more and more important in national ranges as well as in international acts. Countries must strengthen their institutions and create adequate legal acts because, in this way, it is possible to react to the activities of this global phenomenon successfully. At the same time, intensifying of international cooperation in order to repulse trafficking is an imperative for it is necessary to be well-organized and ready to fight against one of the heaviest forms of the organized crime.
Free
Scientific article
The EU AI Act of 2024 represents the first comprehensive legal framework for regulating artificial intelligence, introducing a classification of AI systems based on risk levels and specific requirements for high-risk applications. This paper analyzes the transformative impact of this regulation on software engineering, focusing on economic aspects such as compliance costs, new opportunities for innovation, and changes in labor market dynamics. Special attention is given to the potential harmonization with the legislation of the Republic of Serbia, identifying key points of alignment and possible legal conflicts. The significance of this paper lies in its contribution to understanding how the EU AI Act shapes global AI regulation and provides a framework for adapting local legislation in Serbia, thereby fostering technological and legal advancement.
Free
Tranzicija, transformacija ili revolucija?
Scientific article
Promjene kojima su zahvaćene bivše socijalističke zemlje na istoku Evrope su teško čitljive sa stanovišta dosad poznatih teorija društvenih promjena. Činjenica je da postoji čitav niz promjena koje se međusobno prepliću, dopunjuju, čak i potiru, što sve ima za posljedicu još uvijek nejasan pravac kojim idu zemlje u tranziciji. Diskutabilna je i sama adekvatnost pojma tranzicije. Promjene na istoku Evrope su označile kraj socijalizma, ali nisu stvorile uslove za uspostavu stabilne ekonomije i višestranačke demokratije. Generalizujući stanje odnosa u političkoj i ekonomskoj sferi u skoro svim zemljama tranzicije mogla bi se postaviti dva pitanja: Nije li opšte osiromašenje svojevrsna socijalna bomba koja svakog trena može eksplodirati i ko će preuzeti kontrolu nad detonatorom te bombe - nova ljevica ili nova desnica.
Free
Trends in traffic delinquency rates in the Republic of Serbia
Scientific article
Enforcement of radical legislative measures in order to improve traffic safety in the Republic of Serbia, which are implemented for some time, should result in a reduction of the rate of the traffic delinquency. This paper analyses trends in traffic delinquency rates in the Republic of Serbia with the aim to show trends of traffic delinquency rates by looking at the total number of traffic accidents and traffic offenses, the structure of traffic delinquency rates, as well as the share of traffic offenses within the overall crime in Serbia for period 2014-2018. The aim of this paper is to analyse the statistics, to obtain the right picture about existing situation, trends and structure of traffic delinquency, as well as about the effectiveness of preventive and repressive measures implemented, as well as the possible need to take further steps towards combating the traffic delinquency.
Free
Troškovi neproizvodnih usluga i preciziranje izmena načina obračuna oporezivog i neoporezivog iznosa
Scientific article
Autori u radu razmatraju izvršene izmene načina obračuna, oporezivog i neoporezivog iznosa troškova neproizvodnih usluga, odnosno detaljnije uređenje osnovice poreza na zarade za lica upućena na rad u inostranstvo i načine obračuna naknade troškova i drugih primanja zaposlenih. Dobrom organizacijom i korišćenjem principa upravljanja može se povećati konkurentnost preduzeća, smanjiti troškovi proizvodnih i neproizvodnih usluga, povećati motivisanost i drugo. Usvojena pravna regulativa trebala bi da bude podstrek i podsticaj razvoja a ni u kom slučaju stega i kočnica pozitivnog poslovanja velikih, srednjih i malih preduzeća. Pravni okvir trebao bi da bude stabilan, bez čestih izmena i dopuna, kako bi privredni subjekti mogli da realizuju usvojene biznis planove, ostvare prihode i podmire neophodne rashode. Ukupnoj uspešnosti preduzeća doprineće i smanjenje troškova neproizvodnih usluga, izdataka i drugih rashoda. Javne rashode treba pratiti i korigovati u delu i funkcijama gde se smatraju nepotrebnim, odnosno bitna je kategorija rashoda koji se zadovoljavaju a ne visina ili limitiranje obima.
Free
Scientific article
Tržište predstavlja jedan od bazičnih fenomena savremene ekonomije. Sam termin tržišta je imao različita znanja tokom vremena. U svom originalnom značenju, tržište predstavlja mesto (u fizičkom smislu) gde se susreću kupci i prodavci, da bi izvršili razmenu proizvoda i usluga. U ovom smislu, još u srednjem veku, gradovi su imali ovakva mesta - tržišta (obično neki od gradskih trgovaca je imao ovu namenu), gde su prodavci donosili svoje proizvode da bi ih prodali, a kupci dolazili da bi ih kupili. Polazeći od ovakvog određenja tržišta, može se uočiti da je tržište skup svih odnosa koji po osnovu transakcije roba i usluga između prodavca i kupca. Dalje, tržište je mesto susretanja ponude i tražnje, odnosno proizvođača i kupca. U savremenoj privredi dominira nepotpuna, odnosno nesavršena konkurencija. Tražnja predstavlja funkcionalni odnos koji ukazuje na količinu pojedinačne robe koja bi se kupovala po različitim cenama na datom mestu i u datom vremenu. Tržište kao ekonomska kategorija u sebi nosi personalnu, materijalnu, prostornu i vremensku, instrumentalnu, tehničku, cenovnu, institucionalnu, komunikativnu i druge dimenzije.
Free
U susret izmenama Zakona o stečajnom postupku Republike Srbije
Scientific article
U ovom radu autor ukazuje na značaj harmonizacije domaćeg stečajnog zakonodavstva sa aktuelnim svetskim standardima postavljenim u oblasti stečajne regulative. Autor analizira rešenja Zakona o stečajnom postupku Republike Srbije u komparaciji sa zakonskim rešenjima stečajnih zakonodavstava bivših jugoslovenskih republika, te uočavajući niz celishodnijih rešenja u zakonodavstvima zemalja u okruženju ukazuje na neophodnost izmena našeg stečajnog zakona i to kako rešenja materijalnog stečajnog prava, tako i procesnih rešenja. Autor zaključuje da smo donošenjem Zakona o stečajnom postupku bliži međunarodnim integracijama, ali da su izmene zakona svakako nužne da bi se postigao zadovoljavajući stepen zaštite poverilaca, što je preduslov većeg poverenja stranih investitora, čije investicije predstavljaju katalizator našeg privrednog razvoja.
Free
Scientific article
Ubistva izvršena iz koristoljublja spadaju u teška ubistva s obzirom na pobude izvršenja. Pobude iz kojih je krivično delo učinjeno predstavljaju u stvari motiv izvršenja dela, te objašnjavaju razloge zbog kojih je učinilac delo ostvario. Kod teških ubistava motiv ima značaj kvalifikatorne okolnosti i neophodno je u svakom konkretnom slučaju utvrditi njegovo postojanje, jer bi u suprotnom postojalo obično ubistvo. U teoriji krivičnog prava ne postoji jedinstveno shvatanje o pojmu koristoljublja. U tom pogledu srećemo nekoliko definicija pojma motiva koristoljublja, odnosno koristoljubive pobude. U radu se, takođe, razmatraju stavovi i mišljenja istaknutih krivičnopravnih teoretičara u vezi sa pojmom ubistva iz koristoljublja. Izneta gledišta potvrđena su i primerima iz sudske prakse. U tom kontekstu su prezentirani i rezultati istraživanja koje je autor ovog rada obavio u Okružnom sudu u Novom Sadu. Sličnostima i razlikama između ubistva iz koristoljublja i ubistva pri izvršenju razbojništva i razbojničke krađe u radu je posvećena odgovarajuća pažnja. U zaključku je istaknuto da je odlučujući uslov ubistva iz koristoljublja postojanje motiva koristoljublja.
Free
Ugovor o 'Svojinskom zakupu' - svojina na nepokretnosti u anglosaksonskom pravu
Scientific article
U ovom seminarskom radu je analiziran Ugovor o svojinskom zakupu koji je zaključen 1995. godine u Londonu. Cilj ovog rada bio je uočavanje osnovnih specifičnosti anglosaksonskog, Common Law, prescedentnog ili angloameričkog pravnog sistema koji sačinjavaju tri celine: Statute Law - zakoni, Common Law - prescedentno pravo i Equity Law - pravo pravičnosti kao i njegovih karakterističnih instituta u okviru svojine na nepokretnosti: tenure kao sistem držanja zemlje i estate kao dužina trajanja prava u okviru predmetnog Ugovora o svojinskom zakupu.
Free
Scientific article
Turističko kretanje koje danas uključuje milione ljudi, pretpostavlja postojanje brojnih organizaciono-tehničkih uslova u cilju zadovoljenja potreba turista, usled čega dolazi do brojnih odnosa između turista kao nosilaca turističkog prometa i davaoca usluga, tako da je potreba za pravnim normiranjem tih odnosa očigledna. Ugovor o alotmanu je proizašao iz potreba turističkog prometa u poslovnim odnosima između agencije i hotela i on odražava sve karakteristike savremenog turizma, ulogu i položaj turističkih agencija i hotela u turističkom prometu, a dobrim delom i ekonomske karakteristike njihovog poslovanja. Ugovor o alotmanu je svojevrstan oblik duže poslovne saradnje između turističke agencije i ugostitelja i za turističke organizacije predstavlja znatno viši stepen poslovne stabilnosti i sigurnosti jer omogućuje duže planiranje poslovne delatnosti, kako za turističke agencije, tako i za ugostiteljske i hotelske organizacije, te je zbog toga veoma pogodan za masovan turizam i sve je češći u poslovnoj praksi.
Free
Scientific article
Ugovor o delu je postojao još u rimskom pravu i vodi poreklo iz ugovora locatio conductio operis. To je ugovor kojim se jedna strana conductor - obavezivala da izvrši neki konkretan posao, kao što je pravljenje cipela, prevoz vina i sl., a druga strana locator se obavezivala da za to plati određenu naknadu. Ono što je veoma zanimljivo jeste to što je još u rimskom pravu pravljena razlika između običnih poslova i onih poslova za koje je trebalo posebno obrazovanje. Naime, u rimskom pravu, poslovi koji su iziskivali veće znanje, a koje su posedovali posebno učeni ljudi (učitelji, advokati), nisu bili predmet locatio condutio operis nego mandatuma koji je bio dobročini, odnosno besplatni ugovor. U ovom radu će biti analizirano poreklo ugovora o delu u rimskom pravu, jer ono predstavlja osnov i temelj današnjih evropskih pravnih sistema, a pored toga je i najrazvijeniji i najzaokruženiji pravni sistem starog veka.
Free
Ugovor o kupoprodaji u rimskom pravu
Scientific article
Ugovor o kupoprodaji je ugovor koji vodi poreklo od rimskog kontrakta empatio venditio. Ovim konsensualnim ugovorom se jedna strana venditor obavezuje da prenese potpuno raspolaganje na stvari, a druga strana emptor, da zauzvrat plati određeni iznos novca (pretium). U ovom radu će biti analizirano poreklo ugovora o kupoprodaji u rimskom pravu.
Free
Scientific article
Budući kreativno biće, čovek potrebu za duhovnim ispoljavanjem ličnosti realizuje kroz različite oblike stvaralaštva. Kada proizvodi ljudskog duha postanu objektivno vidljivi, materijalno opredmećeni, u vezi s njima nastaju društveni odnosi u pogledu kojih postoji potreba za pravnim regulisanjem, a radi obezbeđenja ostvarenja i zaštite prava stvaralaca duhovnih dobara. Zaštita prava stvaralaca duhovnih dobara se primarno vrši pravnim normama prava intelektualne svojine različito u zavisnosti da li se radi o proizvodima ljudskog duha u oblasti književnosti, nauke i umetnosti (autorsko pravo) ili u oblasti industrije i privrede uopšte (pravo industrijske svojine). I u jednom i u drugom slučaju pravna zaštita obuhvata kako lično, tako i materijalno-pravnu komponentu duhovnog stvaralaštva. Od svega toga ćemo pravnoj analizi u ovom radu podvrgnuti segment materijalnog iskorišćavanja proizvoda ljudskog duha upotrebljivih u obavljanju privredne delatnosti i to proučavajući ugovor o licenci što je jedan od najvažnijih pravnih instituta ugovornog privrednog prava kojim se vrši pravno regulisanje materijalnog iskorišćenja pronalazaka i drugih privredno primenljivih proizvoda ljudskog duha.
Free
Ugovor o organizovanju putovanja u srpskom pravu
Scientific article
Ugovor koji se tiče organizacije putovanja je predloženi ugovor koji reguliše srpsko zakonodavstvo, a posebno se to odnosi na Zakon o obligacijskim odnosima i Zakon o turizmu. Na internacionalnom nivou, ugovor koji se odnosi na organizaciju putovanja reguliše Međunarodna konvencija o sklapanju ugovora o putovanju. Pored zakona i poslovne prakse, za sklapanje ugovora o putovanju u Srbiji važni su i opšti uslovi poslovanja kao izvor pravne regulative. To se posebno odnosi na opšte uslove poslovanja koje je svojim članicama postavila YUTA (nacionalno udruženje turističkih agencija). Prema srpskom zakonodavstvu ugovor o organizaciji putovanja je neformalni ugovor. Sa novim zakonskim obavezama koje se tiču organizatora putovanja, a koje se odnose na utvrđivanje opštih uslova putovanja, kao i smišljen plan putovanja, ovaj ugovor sve više poprima oblik formalnog sporazuma. Činjenica da Zakon o turizmu propisuje sadržaj opštih uslova putovanja, kao i plan putovanja sa kojima putnik mora biti upoznat, jasno pokazuje nameru zakonodavca da zaštiti slabiju ugovornu stranu - a to je sam putnik.
Free
